2026 жылғы 1 мамырдан бастап Қазақстанда «Қазақстан Республикасындағы цифрлық активтер туралы» заң күшіне енеді. Құжат криптовалюталар мен токенизацияланған құралдар нарығы үшін толыққанды құқықтық режимді бекітеді. Бұл соңғы жылдардағы елдің қаржылық реттеу саласындағы ең маңызды қадамдардың бірі болмақ.
Активтердің екі класы
Заң активтердің екі негізгі класын ажыратады. Біріншісі — Bitcoin және Ethereum секілді дәстүрлі криптовалюталарды қамтитын қамтамасыз етілмеген цифрлық активтер. Екіншісі — цифрлық қаржы активтері (ЦҚА): ақшамен қамтамасыз етілген стейблкоиндер, токенизацияланған нақты активтер, сондай-ақ облигациялар, акциялар және басқа да дәстүрлі қаржы құралдарының цифрлық баламалары.
Дәл осы ЦҚА инвестициялық құралдардың жаңа класын қалыптастырады. Олар компанияларға капитал тартудың жаңа арналарын ашса, инвесторларға активтерге кеңірек қолжетімділік береді.
Провайдерлердің үш түрі
Реформаның негізгі элементтерінің бірі — цифрлық активтер қызметін көрсететін провайдерлер институты. Заң олардың үш түрін белгілейді:
• ЦҚА платформаларының операторлары — токенизацияланған құралдарды шығарумен, айналымымен және құқықтарын есепке алумен айналысады
• Сауда платформаларының операторлары — ЦҚА мен криптовалюталар бойынша сауданы ұйымдастырады (криптобиржалар)
• Қамтамасыз етілмеген цифрлық активтерді айырбастау операторлары — криптовалюталарды сатып алу және сату операцияларын жүргізеді (криптоайырбастау сервистері)
Үш санаттағы операторлардың барлығы пайдаланушыларға криптоәмиян ашып, қызмет көрсете алады.
2026 жылғы 1 мамырдан бастап криптоайырбастау сервистері лицензия алуға міндетті болады, ал сауда платформалары мен ЦҚА операторлары Ұлттық банкте есептік тіркеуден өтуі керек. Құжаттар тікелей реттеуші органға тапсырылады, талаптардың толық тізімі оның ресми сайтында жарияланған.
Қадағалау өкілеттіктерінің бөлінуі
Реттеу жүйесі үш құрылым арасында бөлінеді:
• Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі — цифрлық активтердің айналымын және АХҚО аумағынан тыс провайдерлердің қызметін лицензиялау, реттеу және қадағалау
• Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі — ЦҚА айналымын қадағалау (стейблкоиндерден басқа)
• АХҚО — өз юрисдикциясындағы ұйымдар үшін дербес құқықтық режимді сақтайды
Құқықтық «сұр аймақтың» аяқталуы
Осы уақытқа дейін Қазақстандағы криптонарық құқықтық тұрғыда толық реттелмеген жағдайда жұмыс істеп келді: майнинг реттелгенімен, активтердің айналымы көп жағдайда бақылаусыз болды. Жаңа заң бұл олқылықтың орнын толтырып, операторларды «сұр аймақтан» шығарады және бизнес пен инвесторлар үшін түсінікті ережелер қалыптастырады.
Нарық үшін бұл бір жағынан қосымша жүктеме — лицензиялау мен реттеуші талаптарға сәйкестік қажеттілігі. Екінші жағынан, бұл мүмкіндік те береді: заңды мәртебе банктік инфрақұрылымға, институционалдық клиенттерге және халықаралық серіктестіктерге жол ашады.
Қазақстан өзін цифрлық қаржы саласындағы өңірлік хаб ретінде жүйелі түрде позициялап келеді. Жаңа заң осы бағыттағы маңызды қадамдардың бірі болмақ.