Қазақстандықтар банкоматтан қолма-қол ақшаны сирек ала бастады

2026 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстанда қолма-қолсыз төлемдер көлемі өсе берді, ал банкоматтар арқылы қолма-қол ақша алу азайды. Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының (ҚҚҚ) шолуына сәйкес, нарық алғаш рет қолма-қол ақша айналымының салыстырмалы ғана емес, абсолютті мәнде де қысқарғанын көрсетті.

2026 жылдың қаңтар-наурыз айларында қазақстандықтар 3,2 млрд қолма-қолсыз транзакция жасады. 2025 жылдың осы кезеңінде бұл көрсеткіш 3 млрд операция болған. Өсім 6,1% құрады.

Ақшалай мәнде қолма-қолсыз төлемдер көлемі 40,35 трлн ₸-ден 42,35 трлн ₸-ге дейін өсті, яғни 5% көбейді.

Ел бойынша қолма-қолсыз операциялардың үлесі 87,9%-ға жетті. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 87,1% болған. ҚҚҚ бағалауынша, бұл қолма-қол ақша айналымының әрі қарай ығысып, цифрлық төлем құралдарының нығайып келе жатқанын көрсетеді.

Сонымен бірге бір қолма-қолсыз операцияның орташа чегі 1,2%-ға төмендеп, 13,1 мың ₸ болды.

Бірінші тоқсанда банкоматтар арқылы ақша алу операцияларының саны 52 млн-ға дейін төмендеді. Бір жыл бұрын 54 млн операция жасалған. Төмендеу 3,6% болды.

Алынған қолма-қол ақшаның көлемі де азайды. Қаңтар-наурыз айларында қазақстандықтар банкоматтар арқылы 5,83 трлн ₸ алды. 2025 жылдың осы кезеңінде бұл көрсеткіш 5,96 трлн ₸ болған. Төмендеу 2,2% құрады.

ҚҚҚ бағалауынша, қолма-қол ақша айналымының қысқаруы кәсіпкерлер табысын фискализациялау және көлеңкелі экономиканы азайту шаралары аясында қолма-қол ақшаға деген қажеттіліктің төмендеуімен байланысты болуы мүмкін.

Қолма-қолсыз төлемдердің негізгі бөлігі бұрынғыдай интернетке тиесілі.

2026 жылдың бірінші тоқсанында операциялар құрылымы былай қалыптасты:

• 78,6% — интернет арқылы төлем;
• 10,7% — QR арқылы төлем;
• 10,6% — POS-терминалдар арқылы төлем.

Сонымен бірге қолма-қолсыз төлемдердің өсу қарқыны баяулап келеді. ҚҚҚ дерегінше, бірінші тоқсанда мұндай операциялардың көлемі жылдық мәнде 5% өсті. 2025 жылдың осы кезеңінде өсім 22,4% болған.

Қауымдастық мұны қолма-қолсыз есеп айырысуға сұраныстың төмендеуімен емес, бірнеше жыл бойы төлем жүйесінің жедел цифрлануынан кейін нарықтың біртіндеп қанығуымен түсіндіреді. Қосымша фактор ретінде экономикалық белсенділіктің баяулауы аталады: ЖІӨ өсімі бір жыл бұрынғы 5,6%-дан 3%-ға дейін төмендеді.

Өңірлік тұрғыда ірі қалалар мен басқа өңірлер арасындағы «цифрлық алшақтық» қысқара берді. Бірінші тоқсан қорытындысы бойынша ол 18,2 пайыздық пунктке дейін төмендеді.

ҚҚҚ мұны цифрлық қаржы сервистерінің ең дамыған қалалардан тыс жерлерде де таралып жатқанымен байланыстырады.

Жергілікті төлем жүйелері карталарының саны 28,2 млн-ға дейін өсті. Өсім 4,2% құрады.

Халықаралық төлем жүйелері карталарының саны 56,9 млн-ға жетті, яғни 3,8% көбейді.

ҚҚҚ бағалауынша, бұл үрдіс ішкі төлем шешімдерінің біртіндеп нығайып, нарықтың халықаралық инфрақұрылымға тәуелділігі азайып келе жатқанын көрсетеді.

ҚҚҚ пікірінше, қолма-қолсыз есеп айырысудың жоғары деңгейі, қолма-қол ақша айналымының қысқаруы және жаңа төлем карталары эмиссиясының баяулауы нарықтың қанығу кезеңіне жақындағанын көрсетуі мүмкін.

Алдағы өсу әлеуеті цифрлық қаржы құралдарын пайдалану деңгейі тарихи тұрғыдан төмен өңірлерге көбірек ауысады.

Сонымен қатар нарықтың құрылымы өзгеріп жатыр. POS және QR төлемдер үлесінің өсуі транзакциялық белсенділіктің офлайн-инфрақұрылымға қарай біртіндеп қайта бөлініп жатқанын көрсетеді. Нарық қатысушылары арасындағы бәсеке барған сайын экожүйелер, пайдаланушы тәжірибесі, лоялдық бағдарламалары және цифрлық сервистерді пайдалану жиілігі төңірегінде шоғырланады.

19 шілдеден бастап Қазақстандағы барлық банк бірыңғай QR жүйесіне қосылуы керек. Бұл клиенттерге әртүрлі банк қосымшалары арқылы басқа банктердің POS-терминалдарында QR көмегімен төлем жасауға мүмкіндік береді.

Жүйе шағын банктердің клиенттеріне ірі ойыншылардың терминалдық желісін пайдалануға жол ашады деп күтіледі. Қазір Kaspi Bank пен Halyk Bank терминалдары елдегі бөлшек сауда нүктелерінің басым бөлігінде бар.е