Қазақстанда бал ашумен айналысатын тұлғалардың қызметін реттеу мәселесі талқыланып жатыр. Әңгіме лицензиялау мен салық салу мүмкіндігі туралы. Талқылаудың негізгі өзегі — мұндай қызметтің құқықтық мәртебесі және оны көрсететін адамдардың кәсіпкер ретінде тіркелу міндеті бар-жоғы.
Талқылау қалай басталды
Бұл мәселе Мәжіліс қабырғасында көтерілді. Депутат Айдос Сарым табыс әкелетін кез келген қызмет құқықтық алаңда болуы және бюджет қалыптастыруға қатысуы тиіс екенін атап өтті. Оның айтуынша, қатаң шаралар емес, ақылға қонымды әрі теңгерімді тәсіл туралы сөз болып отыр.
Салық заңнамасы мұндай қызметті қалай қарастырады
Мемлекеттік кірістер комитетінде түсіндіргендей, Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуішінде (ЭҚТЖ) бал ашу жеке қызмет түрі ретінде бөлінбеген. Осы себепті мемлекеттік статистикада бал ашушылар дербес кәсіби санат ретінде есепке алынбайды.
Сонымен қатар мұндай қызметтер «өзге жеке қызметтер» санатына жатқызылуы мүмкін. ЭҚТЖ-де бұл үшін 96090 — «Өзге топтамаларға енгізілмеген жеке қызметтерді көрсету» коды қарастырылған.
Бұл санатқа, бал ашу мен астрологиялық тәжірибелерден бөлек, мыналар да кіреді:
• астрологиялық және спиритикалық қызметтер;
• шежіре зерттеу қызметтері;
• жануарларды күту қызметтері;
• татуировка және пирсинг салондарының қызметі;
• аяқ киім тазалаушылардың, жүк тасушылардың және автотұрақ қызметкерлерінің жұмысы;
• өзіне-өзі қызмет көрсету автоматтарының жұмысы, соның ішінде фотоавтоматтар мен қан қысымын өлшейтін құрылғылар.
Бал ашушыларға жеке кәсіпкер ретінде тіркелу қажет пе
Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, бал ашу қызметі кәсіпкерлік тіркеусіз өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға рұқсат етілген қызметтер тізіміне кірмейді. Бұл белгілі бір жағдайларда мұндай қызмет кәсіпкерлік ретінде танылатынын білдіреді.
Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес, егер төмендегі шарттардың кемінде бірі орындалса, жеке тұлға жеке кәсіпкер ретінде тіркелуге міндетті:
• тұрақты негізде жалдамалы қызметкерлерді пайдаланса;
• жылдық табысы белгіленген шектен асып кетсе.
2026 жылы бұл шек 360 АЕК, яғни 1 557 000 теңге.
Қандай салық режимін таңдауға болады
Бал ашу қызметін көрсететін және тіркелу талаптарына сәйкес келетін тұлғалар салық салу тәртібін өз бетінше таңдай алады. Бұл:
• оңайлатылған декларация негізіндегі арнайы салық режимі;
• жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібі болуы мүмкін.
Режимді таңдау табыс көлеміне, қызметкерлердің болуына және қызметтің басқа да ерекшеліктеріне байланысты.
Арнайы реттеу шаралары жоспарланып отыр ма
Мемлекеттік кірістер комитетінде қазіргі уақытта бал ашу қызметін жеке реттеу немесе лицензиялау бойынша ресми ұсыныстар мен өтініштер түспегенін атап өтті. Бұл мәселе әзірге қоғамдық және парламенттік талқылау сатысында.